Pieczęcie i herby Śląska Cieszyńskiego

W dorobku wydawniczym naszego Instytutu jest książka „Pieczęcie i herby Śląska Cieszyńskiego”, w której przedstawiono i opisano wszystkie znaki, jakimi posługiwały się od XVIII do XXI w. miasta i gminy wiejskie w tej części Śląska Cieszyńskiego, która należy obecnie do Polski. Przy opracowaniu tego tematu wykorzystano wszystkie istniejące i dotychczas nie badane materiały źródłowe. Dzięki temu można było skorygować i uzupełnić dane, jakie podał Marian Gumowski w swej książce „Herby i pieczęcie miejscowości województwa śląskiego” w 1939 roku.

Przedstawiamy kilka stron z tej książki, która jest jeszcze do nabycia.

Katalog Weksyliów Samorządowych

Wydawany od marca 2000 r. KATALOG WEKSYLIÓW SAMORZĄDOWYCH jest pierwszą, i do tej pory jedyną w Polsce publikacją omawiającą flagi i ich odmiany (banner, proporczyk, flaga stolikowa, chorągiewka samochodowa) województw, powiatów, miast i gmin wiejskich. KATALOG nie ma do tej pory odpowiednika w żadnym innym państwie świata.

W Polsce nie ma żadnej instytucji państwowej, która zajmowałaby się gromadzeniem danych na temat herbów i flag jednostek samorządowych. Najbogatszą dokumentacją dysponuje Instytut Heraldyczno-Weksylologiczny, który w 1997 r. założył i regularnie uzupełnia GŁÓWNY REJESTR FLAG I HERBÓW POLSKICH. W rejestrze jest zarówno dokumentacja wprowadzanych od 1989 r. herbów i flag, jak również materiały dotyczące wcześniejszych polskich herbów i weksyliów zbierane od 1958 r. przez redaktora KATALOGU Alfreda Znamierowskiego.

KATALOG wydawany jest w formie płyty CD. Ukazuje się nieregularnie, w miarę zbierania i opracowywania materiałów. Do tej pory zostało wydanych jedenaście zeszytów KATALOGU.

W KATALOGU prezentowane są barwne wizerunki weksyliów, opis weksylologiczny, data ustanowienia, proporcje, cytat z uchwały lub statutu, dane o autorze projektu, symbolika, dane o herbie (kiedy barwy pochodzą od herbu), dane o użyciu, dane o flagach historycznych i ważniejsze pozycje bibliograficzne. W każdym przypadku wykorzystane zostały materiały źródłowe.

W pierwszych czterech zeszytach KATALOGU kolejność prezentowania flag wyznaczały barwy. Od zeszytu piątego kolejność prezentacji zależna jest od ogólnego wzoru. Przegląd tych wzorów zamieszczamy poniżej (przy każdym wzorze jest nazwa jednostki samorządowej, która użyła go jako pierwsza oraz data wprowadzenia flagi o takim wzorze).

Flagi jednostek samorządowych w Polsce są bardzo świeżej daty. Przed II wojną światową flagi miało tylko kilka miast na terenie Polski i kilkadziesiąt miast na ziemiach polskich należących do Niemiec. Po 1989 r. wprowadzono kilkaset nowych flag miejskich, wojewódzkich, powiatowych i gminnych, choć do 1998 r. gminy nie miały prawa do ustanowienia flagi. W związku z tym w bardzo wielu uchwałach nie mówi się o fladze lecz o ‘barwach”, „chorągwi” lub „znaku na tkaninie”. Prawo do ustanawiania flagi przyznano dopiero w ustawie z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dziennik Ustaw Nr 162, poz. 1126). W ustawie tej w następujący sposób zmieniono artykuł 3 ustawy z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach:

Art. 3. 1.

·  Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać, w drodze uchwały organu stanowiącego danej jednostki, własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole.
·  W ustawie wyraźnie stwierdzono, że symbole te ustanawiane są w zgodzie z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną.

Na mocy tej samej ustawy władze jednostek samorządowych zanim ustanowią herb i flagę mają obowiązek uzyskania opinii ministra właściwego do spraw administracji na temat projektów swych symboli. Ponieważ ustawa nie wymaga, by było to opinia pozytywna, wiele jednostek samorządowych używa herbów i flag zaopiniowanych negatywnie. Takie podejście władz samorządowych jest działaniem na szkodę własną i lokalnej społeczności, gdyż trudno się szczycić herbem i flagą zaprojektowanymi niezgodnie z zasadami heraldyki i weksylologii, miejscową tradycją i wymogami estetyki. Dlatego przy prezentowanych w KATALOGU nowych weksyliach zawsze podajemy informację, jaką opinię dane weksylium uzyskało.

 

Flagi Polskie

Flagi, bandery, znaki, proporce, proporczyki, sztandary państwowe, sił zbrojnych, straży granicznej, statków służby państwowej, flagi województw i powiatów.

Tą broszurą Instytut Heraldyczno-Weksylologiczny rozpoczął serię publikacji poświęconych polskim  flagom,  używanym  na  szczeblu  państwowym  na  lądzie, morzu i wodach śródlądowych  oraz na  szczeblu samorządowym  w województwach, powiatach i miastach.

W pierwszej części zeszytu pierwszego są takie wizerunki flag, bander, proporców i proporczyków, jakie przedstawiono na załącznikach do odpowiednich ustaw, rozporządzeń  i  zarządzeń.  W związku z tym widoczne są różnice w odcieniu czerwieni, a także w przedstawianiu herbu Rzeczypospolitej Polskiej. Flaga państwowa z godłem ma herb o kolorystyce zgodnej z oficjalnym wzorem herbu. Weksylia ustanowione na mocy ustawy z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej mają herb z godłem o czarnych liniach konturowych. Natomiast godło w herbie państwowym i orły na flagach Marszałka i Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na weksyliach wprowadzonych na mocy zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad używania znaków Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustalenia innych znaków używanych w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej mają jasnoszare linie konturowe.

Przy weksyliach podane są ich oficjalne nazwy, proporcje oraz daty ustanowienia lub ostatnich regulacji prawnych.

W zeszycie 1 tej serii przedstawione są flagi powiatów ziemskich, alfabetycznie od A do Ku. W zeszycie 2 są flagi pozostałych powiatów ziemskich od Kw do Ży. W zeszycie 3 są flagi wszystkich miast na prawach powiatu. W kolejnych zeszytach będą flagi wszystkich pozostałych miast.