Kamień węgielny weksylologii i heraldyki

Żeby zacząć naszą opowieść, trzeba się cofnąć w czasie o tysiąc dziewięćset lat. Wtedy, pod koniec pierwszego wieku po Chrystusie stało się już chrześcijańską tradycją wielokrotne powtarzanie kreślenia prawą ręką znaku krzyża nad czołem. W księdze „De Corona” z 204 r., Tertulian twierdził, że miało to znacznie talizmanu, mającego chronić przed demonami. W rzeczywistości jednak znak krzyża przypominał chrześcijanom o Bożej miłości, o poświęceniu własnego syna by zbawić ludzkość. Jednocześnie krzyż reprezentował zwycięstwo nad grzechem i śmiercią, gdyż Jezus poprzez zmartwychwstanie pokonał śmierć.

Jako znak graficzny krzyż pojawił się na początku IV wieku. Prawdopodobnie najstarsze jego przedstawienie, jako znaku już oficjalnie uznanego, jest na monecie cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego, wybitej w 316 r. czyli trzy lata po Edykcie mediolańskim, w którym wraz z władcą wschodniej części cesarstwa Licyniuszem Augustem uznał pełną wolność religii. Fakt umieszczenia krzyża na oficjalnym środku płatniczym, świadczy o tym, że już wtedy cesarz Konstantyn skłaniał się do przyjęcia religii chrześcijańskiej. Potwierdzeniem tego było zwołanie przez niego w 325 r. pierwszego soboru chrześcijańskiego w Nicei, 80 km od Konstantynopola.

Znak krzyża umieszczali na monetach również następcy Konstantyna. Tutaj pokazuję monety Walentyniana I i Walentyniana III z IV i V wieku.

Warto zwrócić uwagę na kształt krzyża, zbliżony do takiego, jaki w heraldyce określany jest mianem „łaciński”, a także na zakończenia jego ramion, charakterystyczne dla krzyża łapowego. Taki wzór krzyża dominował do VI w. nie tylko na monetach, ale także w sztuce zdobniczej, o czym świadczą mozaiki w kościołach Rawenny i inne dzieła sztuki z tego okresu.

Natomiast od VII w. powszechnie używanym znakiem chrześcijańskim był krzyż grecki, czyli o ramionach równej długości, czasem lekko wygiętych do wewnątrz. Do XVI w. krzyż miał najczęściej zbliżone do trójkąta zakończenia ramion.

Czytaj całość: KRZYŻ.pdf