Katalog Weksyliów Samorządowych

Wydawany od marca 2000 r. KATALOG WEKSYLIÓW SAMORZĄDOWYCH jest pierwszą, i do tej pory jedyną w Polsce publikacją omawiającą flagi i ich odmiany (banner, proporczyk, flaga stolikowa, chorągiewka samochodowa) województw, powiatów, miast i gmin wiejskich. KATALOG nie ma do tej pory odpowiednika w żadnym innym państwie świata.

W Polsce nie ma żadnej instytucji państwowej, która zajmowałaby się gromadzeniem danych na temat herbów i flag jednostek samorządowych. Najbogatszą dokumentacją dysponuje Instytut Heraldyczno-Weksylologiczny, który w 1997 r. założył i regularnie uzupełnia GŁÓWNY REJESTR FLAG I HERBÓW POLSKICH. W rejestrze jest zarówno dokumentacja wprowadzanych od 1989 r. herbów i flag, jak również materiały dotyczące wcześniejszych polskich herbów i weksyliów zbierane od 1958 r. przez redaktora KATALOGU Alfreda Znamierowskiego.

KATALOG wydawany jest w formie płyty CD. Ukazuje się nieregularnie, w miarę zbierania i opracowywania materiałów. Do tej pory zostało wydanych jedenaście zeszytów KATALOGU.

W KATALOGU prezentowane są barwne wizerunki weksyliów, opis weksylologiczny, data ustanowienia, proporcje, cytat z uchwały lub statutu, dane o autorze projektu, symbolika, dane o herbie (kiedy barwy pochodzą od herbu), dane o użyciu, dane o flagach historycznych i ważniejsze pozycje bibliograficzne. W każdym przypadku wykorzystane zostały materiały źródłowe.

W pierwszych czterech zeszytach KATALOGU kolejność prezentowania flag wyznaczały barwy. Od zeszytu piątego kolejność prezentacji zależna jest od ogólnego wzoru. Przegląd tych wzorów zamieszczamy poniżej (przy każdym wzorze jest nazwa jednostki samorządowej, która użyła go jako pierwsza oraz data wprowadzenia flagi o takim wzorze).

Flagi jednostek samorządowych w Polsce są bardzo świeżej daty. Przed II wojną światową flagi miało tylko kilka miast na terenie Polski i kilkadziesiąt miast na ziemiach polskich należących do Niemiec. Po 1989 r. wprowadzono kilkaset nowych flag miejskich, wojewódzkich, powiatowych i gminnych, choć do 1998 r. gminy nie miały prawa do ustanowienia flagi. W związku z tym w bardzo wielu uchwałach nie mówi się o fladze lecz o ‘barwach”, „chorągwi” lub „znaku na tkaninie”. Prawo do ustanawiania flagi przyznano dopiero w ustawie z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dziennik Ustaw Nr 162, poz. 1126). W ustawie tej w następujący sposób zmieniono artykuł 3 ustawy z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach:

Art. 3. 1.

·  Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać, w drodze uchwały organu stanowiącego danej jednostki, własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole.
·  W ustawie wyraźnie stwierdzono, że symbole te ustanawiane są w zgodzie z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną.

Na mocy tej samej ustawy władze jednostek samorządowych zanim ustanowią herb i flagę mają obowiązek uzyskania opinii ministra właściwego do spraw administracji na temat projektów swych symboli. Ponieważ ustawa nie wymaga, by było to opinia pozytywna, wiele jednostek samorządowych używa herbów i flag zaopiniowanych negatywnie. Takie podejście władz samorządowych jest działaniem na szkodę własną i lokalnej społeczności, gdyż trudno się szczycić herbem i flagą zaprojektowanymi niezgodnie z zasadami heraldyki i weksylologii, miejscową tradycją i wymogami estetyki. Dlatego przy prezentowanych w KATALOGU nowych weksyliach zawsze podajemy informację, jaką opinię dane weksylium uzyskało.