Krótka rozprawa o nazwach weksyliów

Do niedawna heraldycy polscy zajmowali się głównie herbami rodowymi. Dopiero niedawno ciężar badań przenieśli na herby ziemskie, głównie ze względu na to, że herby mogą mieć wszystkie jednostki samorządowe, a więc województwa, powiaty i gminy. Na uboczu ich zainteresowań pozostają jednak w dalszym ciągu takie znaki, jak proporce, chorągwie, sztandary i flagi.

Odzwierciedleniem tej sytuacji są hasła w encyklopediach, których autorzy w żaden sposób nie umieją uporać się z terminologią. W jednej[1] podano, że CHORĄGIEW to „znak państwa, ziemi, miasta, oddziału wojsk. lub organizacji cyw.”, FLAGA to „chorągiew państwowa”, SZTANDAR to „znak państwa, jednostki wojsk., instytucji, szkoły, stowarzyszenia”, a hasła PROPORZEC nie ma. W innej[2], spokrewnionej z poprzednią, czytamy: CHORĄGIEW – „sztandar, znak państwa, ziemi, miasta, organizacji, oddziału wojsk.”; FLAGA – „przymocowany do drzewca kawałek tkaniny określonej formy i barwy… sztandar, chorągiew”; SZTANDAR – „chorągiew, znak państwa, ziemi, miasta, organizacji, oddziału wojsk.”. PROPORZEC pominięto. W trzeciej[3] również nie umiano odróżnić flagi od chorągwi i sztandaru. Według niej CHORĄGIEW to „Kawałek tkaniny, często z emblematem, przytwierdzony do drążka, będący symbolem stowarzyszenia organizacji, oddziału wojskowego, miasta itp.; flaga, sztandar”; FLAGA -„Kawałek tkaniny o określonym kolorze i kształcie przytwierdzony do drzewca, będący sygnałem czegoś lub symbolem państwa, organizacji itp.”; PROPORZEC – „Podłużny kawałek tkaniny o wielobarwnym wzorze, czasem z rysunkami i napisami, służący jako oznaka reprezentacyjna jednostki bojowej, organizacji miejskiej itp., dawniej przyczepiany na drzewcu kopii, lancy”; SZTANDAR – „Płat materiału określonego koloru, ozdobiony wyhaftowanym godłem, emblematami itp., mocowany do drzewca, będący znakiem państwa, jednostki wojskowej, organizacji, instytucji itp.”.

Gdyby autorzy tych haseł sięgnęli do dawnych słowników języka polskiego, dziewiętnastowiecznych encyklopedii i innych publikacji, nie nazywaliby sztandaru znakiem państwa i nie przytwierdzali flagi do drzewca. Już ponad dziewięćdziesiąt lat temu F. Kamocki pisał: „Zewnętrzna różnica między chorągwią (i proporcem) a flagą polega na tem, że flaga nie jest stale przymocowana do drzewca, lecz do sznura, który wzdłuż drzewca, masztu czy drążka biegnie…”[4]. Nie jest to jedyna różnica. Omawiane znaki różnią się też kształtem, a przede wszystkim rolą, jaką pełnią. Proporce, chorągwie i sztandary były znakami bojowo-rozpoznawczymi i rozpoznawczymi, a obecne chorągwie, sztandary i flagi są znakami li tylko rozpoznawczymi. Jeden z proporców był w średniowieczu insygnium książąt, a obecnie istnieje tylko proporzec dziobowy – znak okrętu wojennego, umieszczany na drzewcu dziobowym okrętu w czasie jego postoju w porcie.

Czytaj całość: NAZWY WEKSYLIÓW.pdf