Nasze barwy i flagi

Biało-czerwona, nasz drogi sercu Polaka symbol narodowy, doczekała się wreszcie swojego święta. Mieli je nauczyciele, górnicy, hutnicy i inni, teraz swój dzień ma cała Polska, którą nasza flaga reprezentuje.

Flagi o obecnym wzorze mają Duńczycy od XII w, Holendrzy od XVIII w., Brytyjczycy od 1801 r., Francuzi od 1830 roku. Polska flaga jest jedną z młodszych, ale choć ustanowiona oficjalnie dopiero w 1919 r. była świadkiem już wielu tragicznych i wspaniałych momentów w naszej najnowszej historii.

Zagrzewała do walki w obronie Ojczyzny  we wrześniu 1939 roku. W czasie okupacji, z narażeniem życia zawieszana na latarniach, drutach tramwajowych czy kominach fabrycznych, przypominała że naród żyje i walczy o odzyskanie wolności. Podniesiona na ruinach opactwa Monte Cassino, w Bredzie, Wilhelmshafen i Berlinie głosiła, że to właśnie Polacy tam zwyciężali. Skrwawiona flaga polska, niesiona w Poznaniu w 1956 r. i w Gdyni w 1970 r. była świadkiem, że naród nie pogodził się z rządami z obcego nadania i walczy o chleb, wolność i godność. Podnoszona na najwyższy maszt w czasie igrzysk olimpijskich i mistrzostw świata budziła radość w polskich domach i poczucie, że stać nas na sięganie po złoto. Zatknięta na wszystkich szczytach Himalajów i na obu biegunach świadczyła o harcie ducha, odwadze i umiejętności przezwyciężania własnych słabości.

Zanim uznano biel i czerwień za barwy narodowe, polską barwą karmazyn, czyli ciemna czerwień, określana też mianem karminu. W średniowieczu karmazyn przysługiwał rycerstwu, a później szlachcie. W czasach nowszych stał się jedną z dwóch głównych barw polskiej jazdy. Od 1746 roku towarzysze husarscy mieli karmazynowe kontusze z granatowymi wyłogami i żupany w barwach odwrotnych, a towarzysze pancerni ubierali żupany karmazynowe i kontusze granatowe z karmazynowymi wyłogami. Kolory niebieski i czerwony dominowały też w ubiorach kawalerii pod koniec XVIII wieku oraz zostały przyjęte przez konfederację barską. Te utrwalone w wojsku barwy czerwoną (karmazyn, pąs, amarant) i niebieską (granatowa, szafirowa, jasnoszafirowa) uważano już za barwy narodowe.

Z heraldycznego punktu widzenia barwami polskimi była jednak biel orła i czerwień tarczy herbowej. Barwy te pojawiły się po raz pierwszy w charakterze barw narodowych w 1792 roku podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Kiedy w czasie powstania listopadowego patrioci nosili kokardy białe, czyli takie jakie wówczas miało wojsko, jakobińskie biało-niebiesko-czerwone oraz biało-czerwone, kwestią kokardy narodowej zajął się sejm. W dniu 7 lutego 1831 r. uchwalono, że „Kokardę narodową stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i W. X.  Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym”. Flagi i draperie o takich barwach witały w Niemczech udających się na emigrację żołnierzy Powstania Listopadowego oraz były użyte w czasie demonstracji solidarności z Polską we Francji, Belgii i Anglii. Biało-czerwone kokardy mieli powstańcy w Krakowie w 1846 roku, a w 1848 roku Komitet narodowy w Wielkim Księstwie Poznańskim uznał, że jest to kokarda narodowa. W czasie kolejnych zrywów powstańczych i demonstracji patriotycznych masowo noszono biało-czerwone kokardy i chorągiewki, a od 1861 roku również opaski na  rękawach.

Pierwszą masową demonstracją, w czasie której niesiono biało-czerwone flagi, był w 1916 roku pochód w Warszawie z okazji 125-ej rocznicy Konstytucji 3 Maja. Komitet Obchodu rocznicy przypominał postanowienie sejmu z 1831 roku i nalegał, by barwa biała była na flagach u góry, a czerwona u dołu. Taką flagę uchwalił sejm odrodzonej Polski w dniu 1 sierpnia 1919 roku. W ustawie podano: „Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolor biały i czerwony w podłużnych  pasach, równoległych, z których górny – biały, dolny zaś – czerwony”. Przy czarno-białym rysunku podane były proporcje (5:8), lecz z ustawy nie wynikało jaki ma być odcień czerwieni. Dopiero dwa lata później ukazała się wydana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych, opracowana przez Stanisława Łozę broszura Godło i barwy Rzeczypospolitej Polskiej z barwnymi wizerunkami znaków państwowych. Czerwień na fladze  narodowej, sztandarach wojskowych i innych weksyliach, miała odcień karmazynu.

Tak więc karmazyn znów, choć na krótko, po kilku wiekach znów stał się barwą narodową. Jednakże w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13  grudnia 1927 roku odcień czerwieni  zmieniono na  cynober. W rozporządzeniu zezwolono na używanie dotychczasowych flag do 28 marca 1930 roku, a nowe weszły w użycie w dniu 28 marca 1928 roku. Cynober, czyli jasna  i bardzo żywa czerwień, pozostał na polskich flagach i sztandarach do 1980 roku.

W ustawie z dnia 31 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej barwy określono w sposób równie dokładny  jak niezrozumiały dla laików. Na załączniku nr 2 do ustawy zamieszczono kolorowy rysunek, na którym czerwień jest soczysta i nieco ciemniejsza od  cynobru. Obok podano: „Współrzędne trójchromatyczne barw x, y, ich składowa Y oraz dopuszczalna różnica barwy ΔE w przestrzeni  barw CIE 1976 (L* u* v*) ustalona według wzoru CIELUV przy iluminacji C i geometrii pomiarowej d/0” Pod tym zamieszczono tabelkę, w której wartości x, y, Y i ΔE dla barwy białej wynoszą 0,315, 0,320, 82,0 i 4,0, a dla czerwonej 0,570, 0,305, 16,0 i 8,0. Barwy te obowiązują do dnia dzisiejszego.

Niestety w żadnym akcie prawnym nie użyto ani określenia „barwy narodowe”, ani „flaga narodowa”. W 1919 roku były to „barwy Rzeczpospolitej Polskiej”, w 1927 „flaga władz i urzędów w  kraju i  za granicą”, w 1938, 1955, 1980 i 1990 roku „flaga państwowa”. Jest to  tym bardziej dziwne dlatego, że od  1919 istnieją dwie flagi- biało-czerwona i biało-czerwona z herbem na białym pasie, a od 1955 roku obie noszą nazwę flagi państwowej. Obecnie dwa pasy to „flaga państwowa”, a ta sama z herbem to „flaga państwowa z godłem” (błędne nazwanie herbu godłem pokutuje od czasu uchwalenia stalinowskiej konstytucji w 1952 roku do dnia dzisiejszego).

Flagę z herbem przeznaczono początkowo dla polskich poselstw i konsulatów oraz statków handlowych. Jej ogólny wzór nie zmienił się do dnia dzisiejszego, lecz kilka razy zmieniano się wygląd herbu. Zmieniał się również zakres użycia tej flagi. Od 1928 roku była to już tylko bandera  handlowa (ambasady i konsulaty używały flagi biało-czerwonej), lecz w październiku 1938 znów przyznano ją urzędom i instytucjom państwowym za granicą. Utrzymano to w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 roku i dodano, że flagę tę podnoszą również polskie lotniska cywilne i porty lotnicze oraz polskie cywilne samoloty komunikacyjne za granicą. W ustawie z dnia 31 stycznia  1980 roku użycie tej flagi rozszerzono na kapitanaty i bosmanaty portów.

Flaga ta jest więc tylko częściowo flagą urzędową, bo nie przysługuje władzom państwowym, które  zgodnie z dekretami i ustawami miały i nadal mają prawo używać tylko flagę biało-czerwoną. Zwracam na ten fakt uwagę, dlatego że sytuacja ta jest niezwykła i nie ma odpowiednika na całym świecie. W większości państw jest jedna flaga dla władz państwowych i dla obywateli. W innych są dwie flagi, jedna dla władz państwowych (flaga urzędowa), druga dla instytucji i osób prywatnych (flaga narodowa), różniące się tylko tym, że flaga urzędowa ma dodany herb. Polską flagę z herbem uważa za urzędową nawet wielu przedstawicieli władz państwowych, gdyż używali jej (niezgodnie z prawem) w czasie ostatnich dziesięciu lat zarówno prezydenci, jak i niektórzy ministrowie.

Obecnie pracuje powołany przez prezydenta RP zespół ekspertów, którego celem jest opracowanie jednolitej ustawy o znakach narodu i państwa polskiego. W ustawie będzie zarówno zapis zarówno o fladze, jak i o barwach narodowych (biel i czerwień) używanych w formie draperii, wstęg, szarf, transparentów itp. W toku narad z pewnością trzeba będzie rozstrzygnąć, czy Polska ma nadal mieć dwie flagi czy jedną. Jeśli dwie to sprawa będzie jasna – flaga z herbem powinna być flagą urzędową czyli używaną przez wszystkie urzędy i instytucje państwowe, a flaga bez herbu flagą narodową czyli używaną przez obywateli oraz  instytucje publiczne i prywatne. Ale jeśli miałaby być tylko jedna flaga to jaka? Z herbem na białym pasie, czy bez niego. Większość kibiców już ten dylemat rozstrzygnęła; woli mieć bardziej dostojnie wyglądającą flagę z herbem. A jakie jest zdanie naszych czytelników?